hidee

pytanie

Od pewnego czasu intrygowało mnie pytanie, czemu www Krytyki Politycznej nadal stoi na jakiejś archaicznej Joomli (np. nie obsługującej Unicode), od lat mają tam problem z logowaniem do komentowania (stąd stały ciurek komentarzy „ten wyżej to nie ja pisałem, co jest!”) – i nic z tym nie robią, no i czemu w tychże komentarzach do tekstów odzywa się stale jedynie pięciu emigranckich świrów (w tym: dwóch na „pro”, trzech na „contra”), no i Tomasz Piątek, który też się daje rozpiąć na osiach świrstwa i emigracji (wewnętrznych: obie osie związane są z nabytym ewangelickim sednem osobowości), a jak się odezwie ktoś jeszcze, to znaczy, że w redakcji popełniono jakieś poważne wykroczenie (przeszczepiono Michalskiego, albo poparto Bochniarz itp.).

Odpowiedź jest banalna, choć jej uzyskanie wymagało nieco sieciowych wędrówek; całe szczęście, że nie wstydzę się swojej naiwności i skłonności do zadawania głupich pytań.

oczywiście #1

Oczywiście. Facebook. Tam Krytyka Polityczna ma 5000 friendsów (i to jest, proszę państwa, osiągnięty limit; co innego, gdyby KP postawiła na fanów, taka Wyborcza przekroczyła 10000 & still growing, ale cóż, młoda lewica jest przyjazna z natury, błąd, choć sympatyczny), a Nowy Wspaniały Świat – prawie 2500. I oni się wpisują ze swoimi „podobałosię”, i zostawiają uwagi, i widzą siebie nawzajem, i wiążą ich wielorakie więzy społeczne, znaczy, żywe życie żyje tam.

Czymże są przy tym jakieś nieistotne komentarze na rodzonym portaliku, zwłaszcza że trzeba by pogrzebać w mechanizmach, a na fejsbuku wszystko się samo kręci, nie trzeba inwestować, engine Facebook (c) 2010 załatwia.

oczywiście #2

Co prawda, jak się przyjrzeć bliżej, okazuje się (też: oczywiście), że w jakiejś części fejsbuk to lipa. Bytuje tam mnóstwo postaci urojonych czy „podszytych”. Przyjmijmy za jednostkę stado (= 150 fejs-osób; 150 to taka stała antropologiczna, tylu członków miewało stado pierwotne, z tyloma mniej więcej znajomymi da się jeszcze utrzymywać niemarkowane kontakty). Osoby popularne mają mniej więcej 2 stada friendsów.

Karol Maliszewski (nastolatek z Chełma, jeśli wierzyć opisowi) ma 1,17 stada, w sporej części to znane w polskim światku literackim nazwiska, bo K.M. został (zapewne) zidentyfikowany przez nie jako znany krytyk literacki i sam poeta. Wśród friendsów tego chłopca znajdziemy Jarosława Lipszyca, ważnego sieciowca – ponad 11 stad! – no, też poetę. Którego łączy z Jackiem Powieściopisarzem Królem („Powieściopisarz” to chyba drugie imię), lyteratem z Toronto, wspólne friendship z Netystami (to tacy sieciowi anarchiści, ale mają tylko ciut ponad 2 stada).

Tomasz Piątek ma 1/3 stada friendsów, ale wygląda na to, że widzi, z kim się „zaprzyjaźnia”. Człowiek starej daty? Nie, pracował w reklamie, nie daje się nabrać.

oczywiście #3

Trzecie „oczywiście” jest takie: co będzie, gdy Facebook (w sensie: biznes) dupnie? Gdy staną znienacka serwery i cała ta, hm, tkanka społeczna weźmie w łeb? Znam odpowiedź: to się nie zdarzy, a jeśli się zdarzy, to nie znienacka. „Się przeniesiemy”, będzie dokąd. Mało kto bierze na serio taką apokaliptyczną wizję, zostaję więc z kolejnym naiwnym, choć dla mnie oczywistym pytaniem: „czy słusznie”, które – w ramach sympatii – przekazuję gratis Krytyce Politycznej.

druga strona mocy

Marta Klimowicz, inna ważna sieciowica (4,5 stada obserwujących na blip.pl, 11. miejsce w rankingu), zdechła swojego bloga poświęconego „socjologii internetu”, zamurowała się na fejsbuku (nie sposób jej znaleźć, a jak się jednak znajdzie, to zero informacji o friendsach czy fanach, po prawdzie mówiąc, okrągłe zero dla nie dopuszczonych: patrzcie i uczcie się!). Za to na goldenline.pl bez zahamowań pokazuje całe 3 stada znajomych, ważnych osób z biznesu (a tu wyjaśnienie). Wśród których zwrócił moją uwagę pan P.Sz., Prezes Zarządu, Klaster Przemysłów Kultury i Czasu Wolnego, ze względu na piękną i bezwstydnie szczerą nazwę biznesu, jaki reprezentuje.

Jak się więc ustawić, by nie zjechać z własnej iluzji „żywego żyjącego życia” na poziom bezwolnego mięsa armatniego do przeróbki przez Przemysł Czasu Wolnego? Oto jest pytanie, na które nie mam odpowiedzi. Zapewne jest ono głupie.

Powody powstania niniejszej blogonoty podane są w tym komentarzu do poprzedniej (i komentarzy następujących po nim).

1

Na czym polega Makuszyński? Makuszyński polega na trzech sprawach.

Po pierwsze, społeczeństwo jest jak wielka rodzina, która wszakże czasem zapomina o swojej roli i tożsamości. Członkowie rodziny, jak wiadomo, są bardzo różni: biedni i bogaci, mający dzieci albo samotni, ważniejsi (społecznie) i ci mniej ważni. Ale zasadniczo wspierają się wzajemnie i kochają. Gdy ktoś zapomina o swoim rodzinnym obowiązku, powinien zostać ocalony.

Po drugie, rodziny (ani swego losu) się nie wybiera: rodzinę się wspiera, a los – znosi pogodnie. Dlatego powieści Makuszyńskiego pełne są postaci ubogich jak myszy kościelne, ale patrzących na życie z uśmiechem. Klepiąca biedę para starszych aktorów, dziwaków, ale zacnych aż do bólu – z Awantury o Basię. Zastępy wesołych (choć przymierających głodem) przedstawicieli bohemy. Jeszcze liczniejsze zastępy ubogich krewnych (modelowa pod tym względem jest mało znana powieść List z tamtego świata). Protegowani tytułowej bohaterki z Szaleństw panny Ewy. Ta wielka społeczna rodzina Makuszyńskiego to społeczeństwo harmonijnie klasowe, w którym klasy niższe nie buntują się przeciw swemu położeniu, a klasy wyższe – gdy zostaną ocalone do miłości rodzinnej – udzielają niższym wsparcia.

Po trzecie, kluczową rolę w koniecznym dziele ocalania do miłości rodzinnej pełnią dzieci. Do której to kategorii pasują dorastające panienki; dziecinny status zapewnia im społeczna nieważność. Basia (z Awantury) „swata” imienników, zasług panny Ewy nie sposób wyliczyć (m.in. ocala oschłego bogacza Mudrowicza), w Liście z tamtego świata dochodzi wręcz do zbiorowego ocalenia.

Makuszyński to krzepiąca opowieść o klasowym społeczeństwie, które dzieci, niedorośli, nieważni ocalają do miłości rodzinnej, pozwalając przejść na stopień wyższy: społeczeństwa klasowego harmonijnie. Ramą kategorialną jest rodzina, kluczem do zmian – opiekuństwo i miłość, a rolę ocalającą pełnią kobiety, najskuteczniej – w wersji niedojrzałej, bo ta pozwala przełamywać sztywne struktury i konwenanse społeczne.

2

Na czym polega Zły Tyrmanda? Zły Tyrmanda polega na trzech sprawach.

Po pierwsze, społeczeństwo jest rozległą siecią bardzo zróżnicowanych indywidualności, pełniących różnorodne role w walce o byt. Nie jest to aż rodzina, choćby potencjalna (jak u Makuszyńskiego), jednak nadal możliwe jest ocalenie przed złem (jawnym w świecie Tyrmanda). Funkcję ocalającą pełni „idea ogólnoludzka”, złożona z klasycznych wartości, takich jak wolność, prawda, przyjaźń, cnota, miłość, męstwo.

Po drugie, ocalająca idea ogólnoludzka ma szanse w walce (ze spontanicznie organizującym się złem), gdy wcieli się w oddolnie organizującą się konfederację jednostek (ale, tym samym, również różnych warstw i klas społecznych), które utworzą ponadjednostkową „sieć dobra”. Inaczej mówiąc, społeczeństwo w Złym jest zdolne do samoocalenia, jeśli się zorganizuje do współdziałania. Reprezentatywnie i oddolnie; powodowane wartościami, scalone potrzebą. Z tła tej wizji społecznej przeziera społeczeństwo harmonijnie klasowe w potrzebie: model powstańczy, konspiracyjny.

Po trzecie, w indywidualistycznej wizji Tyrmanda niezbędny jest katalizator, przykład, wódz. Tę rolę wypełnia tytułowy Zły; jest niezbędny, bo inaczej rozproszone jednostki wystawione na siły zorganizowanego zła nie utworzą sieci, nie widząc możliwości wygranej.

Oczywiście, Tyrmand musiał iść na koncesje i ostatecznie „powstańcze siły dobra” zostają podporządkowane idei sprawiedliwości instytucjonalnej. Niemniej, nadal jest to krzepiąca opowieść o możliwości „brania spraw we własne ręce” i o katalitycznej roli anonimowego sprawiedliwego, który rzuci wyzwanie zastygłej skorupie status quo, tolerującego zło. Ramą kategorialną jest samoorganizacja, kluczem do zmian – pakiet wartości składających się na „ideę ogólnoludzką”, a rolę ocalającą pełni katalitycznie samotny (początkowo) bohater, rozsadzający zastygłe struktury poprzez czynny sprzeciw.

3

Podobieństwa tych dwóch prawicowych wizji widoczne są gołym okiem.

Podobnie krzepiące są również owoce. Biedni nakarmieni, zło ukarane, miłość potężniejąca, nowe małżeństwa zawarte, dzieci zaopiekowane. I wszyscy z nowym zapałem wypełniają swoje role w ramach nienaruszonej struktury społecznej. Harmonia na wyciągnięcie ręki.

4

We wcześniejszych książkach (a zwłaszcza w sfilmowanych powieściach cyklu Żaby i anioły z bohaterką Judytą) Grochola wypełniała wzorzec makuszyński, w podobnej strukturze komedii romantycznej.

Judyta znalazłszy się na życiowym zakręcie musi uruchomić w sobie „makuszyńską dziewczynkę”, której niedojrzałość pomoże jej pokonać bariery w zbudowaniu sobie życia na nowo. Ta sama niedojrzałość (odnowiona spontaniczność, naiwność itp.) roznieci także opiekuńczo-miłosny zapał u Nowego (Wspaniałego) faceta. I rzeczywiście: czytelnik może sądzić, że Judyta jest koncertową idiotką, gdy tymczasem ona jedynie dziewczynkowacieje (jej piętnastoletnia córka Tosia wydaje się znacznie dojrzalsza społecznie). I dobrze na tym zdziewczynkowaceniu, koniec końców, wychodzi. (Co musi podobać się czytelniczce.)

W najnowszym Kryształowym Aniele rzeczy mają się już inaczej. Nie chce mi się streszczać, zarys fabuły można pobrać z krótkiej notki. Chcę tylko rzucić trochę światła na makuszyńsko-tyrmandzie pokrewieństwa.

Po pierwsze, nieustająco ramą kategorialną jest rodzina, a dobrem głównym – miłość. Niższość społecznej pozycji kobiet nie jest kwestionowana (podobnie u Makuszyńskiego), zostaje wręcz bogato zilustrowana (opis wielorakiego stłumienia Sary, bohaterki Anioła, na przestrzeni całego życia). Jednak nadal zostaje podtrzymana (obecna i u Makuszyńskiego) tradycjonalna teza o kobiecie-szyi (która zarządza życiem usuwając się w tło, by mężczyźni mogli mieć iluzję władzy, bycia „głową”).

Po drugie, życiowy kryzys Sary wymaga samoocalenia. To już wystaje poza makuszyński schemat, jesteśmy jedną nogą u Tyrmanda. Sara całe życie była „udziewczynkowiona”, ale w realistycznym (w patriarchalnym społeczeństwie) sensie: podległa, nieasertywna, nie realizująca aspiracji. Już nie wystarczy ocalić do miłości kogoś innego, albo pójść „na spontan” i znaleźć Nowego Wspaniałego faceta. Ten stary, zdradzający, okazał się równie stłumiony w ekspresji swoich potrzeb, co ona. Coś jest nie tak systemowo. Współczesna odpowiedź na klasyczne pytanie „o co chodzi, gdy nie wiadomo, o co chodzi?” brzmi – o komunikację. A właściwie jej brak.

I tu, po trzecie, z siłą wodospadu pojawia się w pełni Tyrmand. Sara pracuje w radiu, choć na podrzędnym stanowisku: nie zaspokaja ono nijak jej długoletnich aktorsko-radiowych tęsknot. Więc na nocnych dyżurach bawi się wygłaszaniem do mikrofonu chaotycznych, ale szczerych monologów, strumieni świadomości, odzwierciedlających jej aktualne rozterki itd. Ale nie wie, że mikrofon jest włączony. Po pewnym czasie słucha jej cała Warszawa. Nieznany nikomu głos omawia przejmująco w nocy sprawy, które w dzień nie są obecne na antenie, uginającej się od rytualnej polityki i durnych reklam. Oto Zła, rzucająca (cóż, że nieświadomie) wyzwanie zastygłej skorupie braku komunikacji, już w wymiarze społecznym. I co się dzieje? Do chorej na raka przyjaciółki pod wpływem nocnej audycji wraca kochający facet: będzie ją wspierał (odszedł, nie wiedząc o chorobie). Modelka postanawia nie używać kosmetyków testowanych na zwierzętach. Sklepowa Anetka tak się wzrusza audycją, że jej późny klient, Józek, zakocha się w jej oczach błyszczących (od łez?) jak gwiazdy; będą żyli długo i szczęśliwie. I tak dalej. Rusza wielka fala ocalenia przez wznowioną komunikację.

5

Proste diagnozy, proste rozwiązania, radosne happy-endy. Wszystko staje się nowe i lepsze, ale nic właściwie nie trzeba zmieniać. Trzeba tylko ciut więcej miłości, odwagi, komunikacji. Wspomniany w poprzedniej blogonocie „ten segment czytelnictwa” polega na zapotrzebowaniu na taki właśnie bajkowy produkt.

Czy jeśli nadal wzruszają i pocieszają powieści Makuszyńskiego, a Zły nadal porusza wyobraźnię, to powinien tak mocno dziwić czytelniczy sukces krzepiącej Katarzyny Grocholi Tyrmand-Makuszyńskiej? Nie jest aż tak bardzo gorsza literacko, a z pewnością jest bardziej współczesna.