U Żakowskiego dość tradycyjnie — kalejdoskop sądów rozsądnych i nie, ale prawdziwie mnie zaskoczyło to, że głosował na Kaczyńskiego!
Pomysł regulacji antykartelowej jest znakomity, ale kto miałby to zrobić? Politycy politykom nie zgotują tego losu. Może Unia as in: eurokraci średniego szczebla w Komisji?

Sorry za długość tego komcia.

Bardzo dziękuję za tego komcia, w tym za jego długość.

@ miskidomleka:

Zawsze łatwiej o diagnozę niż terapię. W Europie na przełomie lat 60. i 70. XX wieku był wysyp ustaw o finansowaniu partii politycznych (po maju ’68?) i wszędzie są z grubsza te same mechanizmy, tzn. dominują subwencje podmiotowe z budżetu zależne od wyniku wyborczego. Ma to oczywisty antykorupcyjny sens. Potem pojawia się pomysł, żeby zmusić partie do działań programowych/merytorycznych poprzez wydzielenie z tej subwencji funduszu na – mówiąc w skrócie – think tanki. Dokładnie taka intencja przyświecała polskiemu Funduszowi Eksperckiemu, jak już mówiłem – notorycznie niewykorzystanemu (partie parlamentarne w Polsce wolą korzystać z funduszy sejmowych na opłacenie ekspertów i „ekspertów”). Ostatnim krokiem jest zakaz przeznaczania pieniędzy z subwencji na kupowanie reklam w tv, billboardów etc. (tak – podobno – jest we Francji; link & szczegóły needed). Czyli próba powstrzymania marketingowego modelu uprawiania polityki.

Dopuszcza się też (choć pewnie w różnym zakresie) prowadzenie działalności gospodarczej, zyski z nieruchomości/lokat bankowych, datki osób prywatnych (z limitem wysokości) itd. (I tu się w Polsce objawiają schody, bo znaczna część majątku SLD i PSL pochodziła z czasów PRL, co zaburzało warunki konkurowania. [*])

Zasadniczo więc, na pytanie:

Jaki system gwarantowałby sprawiedliwie równy dostęp do polityki nowicjuszy, równy dla nowicjuszy ubogich i bogatych z domu?

musi paść odpowiedź: żaden. Niemniej, sięgając po analogię z konkurencją w gospodarce, której warunki też nie są sprawiedliwe, można sobie wyobrazić przynajmniej jakieś rozwiązania/regulacje antymonopolistyczne czy przeciwdziałające kartelizacji.

Z pomysłów luźnych, nieprzemyślanych do końca [?] i takich, co to ktoś rzuca, ale mało kto łapie, mogę wymienić antykartelowy sprzeciw Sierakowskiego:

A alternatywne sposoby finansowania partii? Choćby z dobrowolnych odpisów podatkowych w wysokości 1 proc. Ponieważ inny jest 1 proc. Kulczyka, a inny jego kierowcy, wprowadzić należy limit całości takich wpływów (reszta dla organizacji pożytku publicznego). A także obowiązek przeznaczania odpowiednio dużej części przychodów partyjnych na prowadzenie fundacji, która zajmowałaby się prowadzeniem badań i szkoleń.

Przydałby się także zakaz publikowania reklamówek telewizyjnych, bliboardów i tego typu wyrzucania pieniędzy w błoto.

Sprowadza się to do postulatu, aby wprowadzić częstsze kryterium oceny działalności partii niż wybory-raz-na-4-lata, np. corocznie przy wypełnianiu PIT-a. Nie umiem ocenić tego merytorycznie, ale sama idea regulacji antykartelowych i zwróconych przeciw zmarketingowieniu polityki podoba mi się.

W wywiadzie udzielonym na tydzień przed I turą, Żakowski formułuje diagnozę „cywilizacyjną”:

Jeśli popatrzymy na współczesne demokracje, to widać, że one właśnie w tę stronę ewoluują. Wszystko zmierza w stronę układu dwóch dużych partii. Ewentualnie dwóch plus jednej mniejszej albo dwóch, jednej mniejszej i jedenastu zupełnie malutkich. [...]

Działa tu bardzo prosty mechanizm: media wymuszają taki dwubiegunowy układ. Chcą mieć szeryfa i bandytę. W narracji współczesnych mediów tylko takie jasne podziały dają się opowiedzieć. A światem rządzą media. To jest zmiana o charakterze cywilizacyjnym. Pluralizm realizuje się więc wewnątrz partii, które są czasem bardzo zróżnicowane, tak jak Platforma – od Palikota do Gowina. A myślę, że będzie się jeszcze bardziej rozszerzać.

I dalej rozwija pomysły-postulaty, żeby uprawiać demokrację wewnątrz jednej z dwóch wielkich partii. Mam nadzieję, że się myli, że nie jest to „historyczna konieczność”, nie dający się zatrzymać proces USA-nizacji polityki. Demokracja a la USA – jak dla mnie – to żadna demokracja. Ale przywołuję tego Żakowskiego tylko dla ilustracji, że są też takie postawy, poddańcze wobec społeczeństwa spektaklu.

[*] a kryptopartia Kościoła katolickiego to już wewogle krezus (finansowy, medialny itd.)

PS Sorry za długość tego komcia.

@nameste

Jaki system finansowania partii politycznych uważasz za sensowny? Tylko składki? Jakie wtedy szanse bilbordowe ma partia bezrobotnych z partią właścicieli przedsiębiorstw czy partią managerów bankowych?

Kiedyś proponowałem (z pewnością nieoryginalnie) bezpartyjny system algorytmiczny (http://miskidomleka.wordpress.com/2008/09/21/pakiety/), ale to przecież czysta utopia.
Jaki system gwarantowałby sprawiedliwie równy dostęp do polityki nowicjuszy, równy dla nowicjuszy ubogich i bogatych z domu?

@ sheik.yerbouti:

Niemcom jakoś lepiej idzie z Turkami. A tak wewogle, to pora na cytat z holenderskiej dziennikarki:

Nie macie żadnej lewicy, bo to, co wy nazywacie lewicą, u nas nazywa się prawicą. A to, co u was nazywa się prawicą, my nazywamy lunatics.

Więc poziomów alienacji tak wprost porównać się nie da.

nameste :

Oczywiście, też. Gdyby w Polsce partie parlamentarne pokrywały spektrum w takim stopniu, jak np. w Niemczech czy Francji, poczucie alienacji byłoby mniejsze.

Ale tam jest całkiem spora alienacja (na czym korzystają LePen, laFontaine, NPD).
Z likwidacji list krajowych akurat się cieszę, choć w tym pakiecie przemycono bodaj więcej złego niż dobrego.

@ miskidomleka:

Po wyborach w 1991 w sejmie było 14 partii, po 1993 i 1997 – 6 partii. Po wyborach w 2001 nadal 6. Przed tymi wyborami AWS podmienił Saint League na d’Hondta, czyli wybory stały się w mniejszym stopniu proporcjonalne (zniesiono też tzw. listy krajowe). Po wyborach 2005 – 6 partii. Dopiero wybory 2007 przyniosły ograniczenie liczby wygranych list wyborczych do 4 (chociaż w LiD schowały się – poza SLD – także kompletnie marginalne SdPL i PD). Na nadmierne rozdrobnienie nie narzeka się zatem od 1993, a jeśli się narzekało, to w innym natężeniu niż w latach 1991–1993.

Mechanizm finansowania partii politycznych określiła ustawa z 1997. Składa się z trzech elementów: subwencji podmiotowej (dla partii obecnych w parlamancie), zwrotu kosztów kampanii wyborczej (ale niekoniecznie w całości i tylko dla wygranych). Trzecim elementem jest notorycznie niewykorzystywany Fundusz Ekspercki. Średnio od 2001 finansowanie partii z budżetu było na poziomie 75 mln rocznie. W 2009 trzy partie (PO, SLD i PSL) zmajstrowały ustawę o ograniczeniu finansowania z budżetu. PiS był przeciw (bo zaciągnął poważny kredyt na wybory 2007 i generalnie kiepsko stał z kasą). W styczniu 2010 ustawa ta wychynęła z Trybunału Konstytucyjnego, dokąd posłał ją prezydent Kaczyński. Wynik: zasadniczo można ograniczać, ale bez działania wstecz. Co z nią dalej – nie wiem.

Wnioski dot. systemu finansowania partii można znaleźć w raporcie ISP z 2008.

A więc „rozdrobnienie parlamentarne” zaczęło nam zjeżdżać w stronę systemu dwupartyjnego (po wczorajszych wynikach optymiści mogą się upierać przy dwuipółpartyjnym).

Z drugiej strony, zmienia się w nowym wieku charakter wyborów. Coraz większą rolę odgrywa tzw. marketing polityczny: reklamy w TV, billboardy. Co wiąże w coraz większym stopniu szanse wygranej z czystą żywą kasą.

Pojawiają się zatem postulaty „debillboardyzacji” kampanii wyborczych, kolejny symptom zwiększającego się poczucia społecznego, że system partyjny w Polsce się zabetonował.

Czy nie chodzi nie tyle o petryfikację, a o petryfikację w takiej właśnie formie jaka się spetryfikowała — prawica, bardziej prawica, i prawicująca lewica?

Oczywiście, też. Gdyby w Polsce partie parlamentarne pokrywały spektrum w takim stopniu, jak np. w Niemczech czy Francji, poczucie alienacji byłoby mniejsze.

Ciekawi mnie zarzut o petryfikację układu politycznego, jeszcze parę lat powszechne było rozpaczanie nad jego niestabilnością, niemal co wybory był nowy zestaw partii/akcji/sojuszy/platform.

Czy nie chodzi nie tyle o petryfikację, a o petryfikację w takiej właśnie formie jaka się spetryfikowała — prawica, bardziej prawica, i prawicująca lewica?