vierablu:

Nie powiedziałabym tego jednak o rynku

To wina skrótów myślowych. Mit „karleje”, gdy przestaje generować nadzieje, bo/i coraz bardziej jest przesłaniany przez rzeczywistość. Więc np. „Bóg skarlał do Kościoła” w tym sensie, że „lud boży”, dławiony wcześniej przez komucha (i mimo to odzyskujący swą hm, godność na mszach papieskich podczas kolejnych pielgrzymek JP2 i wreszcie – zdawać by się mogło – ostatecznie w „S”), nie wytrwał w „wysokim C”, a jego hm, pasterze błyskawicznie dali się poznać jako architekci polityki imperialnej. Więc etos „S” jest pojęciem historycznym (nadal zajadle demontowanym przez tych czy innych lustratorów i tropicieli żydokomuny), a rzesze tych, którzy odmawiali rozpatrywania działań polskiego KRK w kategoriach polityki, władzy i majątku – dramatycznie zrzedły.

Mit rynku, którego niewidzialna ręka i ozdrowieńcze (ekonomicznie) mechanizmy przyniosą powszechne szczęście & dostatek, też błyskawicznie padł pod naporem nowej rzeczywistości społecznej.

Tym niemniej, obydwa te mity nadal „rządzą” w tym sensie, że przedstawiane są jako bezalternatywna konieczność dziejowa (gdy tymczasem dwa pozostałe poszły się... kochać).

Coś mi nie do końca wyszło z tym pogrubieniem…

Na szczęście wreszcie mogę poprawić (thx, WordPress :)

Coś mi nie do końca wyszło z tym pogrubieniem...

Historia dwudziestolecia jest zarazem historią krachu tych filarów. Bóg skarlał do Kościoła. Rynek – „Balcerowicz” nie chciał odejść – do neoliberalizmu i rosnącej roli globalnej korporacji; utowarowiono pracę, próby utowarowienia zdrowia i ubezpieczeń społecznych są zaawansowane, itd. Edukacja skarlała do lustracji z jednej, a interesu – z drugiej strony. Obywatel zaś, tam gdzie nie „załatwiły go” trzy krachy wymienione przed chwilą, zredukował się do konsumenta i przedmiotu zarządzania przez polityczno-medialne symulakrum.

Bóg owszem, skarlał. Nie powiedziałabym tego jednak o rynku, moim zdaniem to jedyna noga, która urosła, w postaci czystej (prawie), tzn. w postaci „niewidzialnej ręki”, generującej obojętną wszystkim podklasę.
Nie takiego rynku potrzebowaliśmy (i potrzebujemy), wielu o tym wiedziało już dawno, ale nie chciano ich słuchać, bo ingerencja państwa w rynek za bardzo się kojarzyła z dopiero co obalonym systemem.
Edukacja nie wyposaża nawet w podstawowe narzędzia niezbędne do życia w „zwycięskim”, w miarę szczęśliwym społeczeństwie, w którym możliwe byłoby najważniejsze, a mianowicie nadanie obywatelowi podmiotowości.

Ja bym chyba nawet wyrzuciła tego Boga z listy nóg, bo jego skarlenie jest chyba raczej rezultatem zawalenia pozostałych trzech.

No i dziękuję za polecenie interesującej lektury.

Nameste,
No tak, tożsamość narodowa jest po stronie konstrukcji ideologicznych ale jednocześnie jest realnie instniejącym konstruktem — wpływającym na podejmowane działania i na makro i mikro skali. Przynajmniej pozornie, no działania te wydają się mieć u źródła często coś zupełnie innego. Problemem jest odmowa przyglądania się temu co u podłoża i pozostawanie na poziomie tego pojęcia jako realnego bytu — to chyba miałam na myśli mówiąc o sztywnej tożsamości. A bardziej realna tożsamość kulturowa — tu się już u nas zaczynają schody — jeżeli się weźmie pod uwagę wcześniejszą wielonarodowość i zmienne granice. Pewnie „spójna kultura” jest pojęciem z natury niemożliwym, ale pozostaje pytanie, czemu jest tak mocno chciana?

O byciu kibicem musiałabym więcej — i pomyśleć i napisać. Na razie tylko jedno — ja rozumiem to na dwóch polach: jedno, to Czaplińskiego (odkrywcze dla mnie) a drugie w terminie niezaangażowania połączonego z rozczarowaniem. To taki bierny kibic, który mówi: „To okropne, co widzę. Nic nie mam z tym wspólnego. To nie dotyczy mnie”, co znam ze swojego wcześniejszego podjeścia do spraw o szerszym zakresie. Obie postawy wydają się być w gruncie rzeczy obroną. I przynoszą komfort za cenę dyskomfortu, któremu można zaprzeczyć.

@ szekina:
Ten mój wtręt o czterech filarach rozgrywa się, oczywiście, na planie mitosfery. Więc choć rok 1989 (podobnie jak 1980–81) był czasem szczególnego nasilenia i hm, jawnego występowania zwykle bytujących „u podszewki” mitów, to przecież należy pamiętać o metaforycznym wymiarze takich – czy podobnych – mitosferycznych konstatacji.

„Tożsamość narodowa” jest w całości po stronie konstrukcji ideologicznych. Kiedy się pod nią podłoży coś bardziej realnego, np. „tożsamość kulturową” (z osiową kategorią języka, a nie „krwi”), zaraz się ujawnia wielorakość wewnętrzna możliwego desygnatu takiego pojęcia. Można z sensem mówić o „spójnej kulturze”?

A bycie kibicem – kogo kusi, tego kusi ;) Warto też pytać, czemu kusi. Czemu?

A jednak kusząca to bardzo wizja — definiowania wolności jako antytezy sytuacji zniewolenia — a nie jako zadania do zrealizowania (pewnie jakoś zrozumiała z racji wszystkich opresji, w które w ostatnich wiekach popadaliśmy), wróg, czy opresor ma tu swoje przydatne zastosowanie, uwalniając z wszystkich rzeczy nie do końca opisanych, czy rozładowując nierozwiązane konflikty. Idę sobie tym tropem, bo od dłuższego czasu zaciekawia mnie skąd takie nasilenie i uparte utrzymywanie się u nas potrzeby wroga czy też zdefiniowanego „Innego”. Maria Janion w „Bohater, spisek, śmierć” pisze o potrzebie zamaskowania niespójności — niemożliwej spójności — projektu tożsamości narodowej. Być może im słabsza tożsamość, tym sztywniejszy i zacieklej broniony projekt? Z własnych doświadczeń grupowych wiem, że jeżeli tylko zbierze się wokół jakiegoś zadania grupa względnie niejednorodna, którą jedynie na powierzchni łączy wspólny cel schemat ten odgrywa się prędzej czy później, z zaskakującym podobieństwem do tego, co widać w mediach.

I jeszcze z innej beczki — trudna to jednak konfrontacja gorących nadziei z czasów przełomu i nieoczekiwanych wyzwań i rozczarowania związanego z wymogami sytuacji w której się znaleźliśmy po nim. Mam wrażenie, że w najczęściej problem tego kontrastu rozwiązywany jest przez zrywanie ciągłości, potocznie mówiąc — krótką pamięć. Samej czasem trudno mi przypomnieć sobie jako to było. Jest tylko teraz i jakieś odległe historyczne (dokonane) „kiedyś”.

Bycie kibicem też kusi.